Czy dieta planetarna to przyszłość zdrowego żywienia?

Dieta planetarna (Planetary Health Diet) to koncepcja opracowana przez komisję EAT-Lancet w 2019 roku.
Komisja EAT-Lancet to grupa 37 światowej sławy naukowców z 16 krajów, która opracowała raport „Food in the Anthropocene: the EAT–Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems”. Celem komisji było określenie celów dotyczących zdrowej diety i zrównoważonej produkcji żywności, aby wyżywić rosnącą populację w granicach możliwości naszej planety. Raport ten jest pierwszym naukowym przeglądem tego, co stanowi zdrową dietę w zrównoważonym systemie żywnościowym.

Podsumowanie raportu do pobrania tutaj

Jej głównym celem jest zrównoważenie zdrowia ludzi i planety. Oznacza to taki sposób odżywiania, który:

• promuje zdrowie człowieka, zmniejszając ryzyko chorób przewlekłych,
• chroni środowisko, ograniczając emisję gazów cieplarnianych, zużycie wody i degradację gleby.

Główne założenia diety planetarnej:

• Ograniczenie spożycia mięsa i produktów zwierzęcych – szczególnie czerwonego mięsa i nabiału.
• Zwiększenie ilości roślin w diecie – warzywa, owoce, rośliny strączkowe, orzechy, nasiona.
• Źródła białka głównie roślinne, ryby w umiarkowanych ilościach.
• Węglowodany z pełnych ziaren, minimalizacja cukru i ultraprzetworzonych produktów.
• Tłuszcze roślinne zamiast zwierzęcych.

Komisja EAT-Lancet określiła orientacyjne porcje:

• Białko zwierzęce – maksymalnie 14 g czerwonego mięsa dziennie (ok. 1 porcja tygodniowo),
• Ryby – do 28 g dziennie,
• Warzywa i owoce – aż 500 g dziennie,
• Orzechy i nasiona – 50 g dziennie,
• Produkty pełnoziarniste – ok. 230 g dziennie,
• Tłuszcze roślinne (oleje) – 40 g dziennie.

Jak wygląda talerz diety planetarnej?

Proporcje można przedstawić prosto:

• Warzywa i owoce: ok. 50% całej diety (około 300–500 g warzyw i 200–250 g owoców dziennie).
• Produkty pełnoziarniste: 200–250 g dziennie (chleb razowy, brązowy ryż, kasza gryczana, owies).
• Rośliny strączkowe: 50 g dziennie (soczewica, ciecierzyca, fasola).
• Orzechy i nasiona: 50 g dziennie.
• Mleko i przetwory mleczne: około 250 g dziennie.
• Mięso czerwone: maksymalnie 14 g dziennie (czyli porcja ok. 100 g raz w tygodniu).
• Drób i ryby: po 25–30 g dziennie w przeliczeniu (czyli kilka razy w tygodniu).
• Dodatkowe tłuszcze: preferowane są roślinne (olej rzepakowy, oliwa).
• Cukry dodane: poniżej 30 g dziennie.

Rosnąca liczba ludności (prognozuje się, że w 2050 roku osiągnie 10 miliardów), zmiany klimatyczne i degradacja ekosystemów zmuszają nas do refleksji: jak jeść tak, by nie tylko zaspokajać głód, ale także nie doprowadzić do wyczerpania zasobów Ziemi.

WHO szacuje, że ponad 11 milionów zgonów rocznie jest związanych z nieprawidłową dietą. Produkcja żywności odpowiada za ok. 30% emisji CO₂ (z czego produkcja mięsa generuje aż 14,5% emisji gazów cieplarnianych) i znaczną część wylesiania. (FAO (2020). Greenhouse gas emissions from agriculture, forestry and other land use.) Co ciekawe hodowla 1 kg wołowiny emituje nawet 60 razy więcej CO₂ niż produkcja 1 kg grochu. (Poore J, Nemecek T. (2018). Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science.)

Dieta planetarna może zapobiec chorobom cywilizacyjnym (otyłość, cukrzyca typu 2, choroby serca) oraz spowolnić kryzys klimatyczny.

Niektórzy eksperci wskazują, że dieta planetarna to model idealny, ale trudny do pełnego wdrożenia bez globalnych zmian w systemach produkcji i dystrybucji żywności.

Nasz sposób jedzenia wpływa nie tylko na zdrowie, ale i na przyszłość planety.