Alergeny Spożywcze

Definicja

Alergen spożywczy to białkowy składnik pokarmu, który w wyniku zaburzenia tolerancji immunologicznej wywołuje reakcję nadwrażliwości typu I (natychmiastową), zależną od immunoglobulin IgE. W niektórych przypadkach mogą być również zaangażowane reakcje typu III (kompleksy immunologiczne) lub IV (komórkowe).
Alergia pokarmowa to patologiczna odpowiedź immunologiczna na alergen obecny w żywności, która może prowadzić do lokalnych lub uogólnionych objawów, a nawet zagrażać życiu (np. anafilaksja).

Mechanizm

Podczas pierwszego kontaktu z alergenem dochodzi do:

rozpoznania alergenu przez komórki prezentujące antygen (APC),
aktywacji limfocytów Th2,
produkcji cytokin IL-4, IL-5, IL-13,
przełączenia klas w limfocytach B i produkcji przeciwciał IgE,
IgE przyłączają się do receptorów FcεRI [FcεRI jest zbudowany z czterech łańcuchów: alfa (FcεRIα), beta (FcεRIβ), oraz dwóch łańcuchów gamma (FcεRIγ)] na komórkach tucznych (mastocytach) i bazofilach (granulocytach zasadochłonnych).

Przy ponownym kontakcie:

dochodzi do przekroczenia progu aktywacji,
komórki tuczne degranulują, uwalniając histaminę, tryptazę, leukotrieny, prostaglandyny,
rozwija się reakcja alergiczna (z objawami skórnymi, oddechowymi, pokarmowymi lub anafilaksją).

Najczęstsze alergeny

Najczęściej występujące alergeny pokarmowe to tzw. “Wielka Ósemka”:

Mleko krowie (kazeina, β-laktoglobulina)
Jaja (owoalbumina, owomukoid)
Orzeszki ziemne (arachina, konarachina)
Orzechy drzewne (białka 2S, profiliny)
Ryby (parwalbuminy)
Skorupiaki i mięczaki (tropomiozyna)
Soja (gly m 5, gly m 6)
Pszenica (gluten, ω5-gliadyna)

Pozostałe alergeny to seler, gorczyca, sezam, łubin, siarczyny.

Objawy

Objawy kliniczne pojawiają się przy wtórnym kontakcie z alergenem i są to:

Skórne
- Pokrzywka kontaktowa i uogólniona
- Obrzęk naczynioruchowy (np. warg, języka)
- Zaostrzenia AZS
Pokarmowe
- Nudności, wymioty, biegunki
- Bóle brzucha, kolki
- Eozynofilowe zapalenie przełyku
Oddechowe
- Napady duszności
- Skurcz oskrzeli
- Nieżyt nosa
- Anafilaksja
- Spadek ciśnienia, omdlenie, tachykardia
- Obturacja dróg oddechowych
- Wymaga natychmiastowego podania adrenaliny

Alergie krzyżowe

Zjawisko, w którym IgE reagują z podobnymi epitopami (specyficzne fragmenty antygenu, który wiąże się z przeciwciałem) alergenów różnych źródeł nazywamy alergiami krzyżowymi.

Wyróżniamy pyłkowo-pokarmowe oraz lateksowo-owocowe alergie krzyżowe.

Najczęściej występujące alergie krzyżowe to:

brzoza – leszczyna, dąb, buk, owoce pestkowe (jabłko, gruszka, morela, wiśnia, czereśnia), kiwi, brzoskwinia, mango, seler, marchew, pieprz
leszczyna – brzoza, dąb, grab, buk, orzech laskowy
bylica – seler, marchew, przyprawy
trawy – melon, arbuz, pomidor, mąka pszenna i żytnia
drzewa oliwne – jesion, ligustr pospolity, bez lilak
roztocze kurzu domowego – skorupiaki
grzyby – lateks
pióra – jajo kurze, mięso kurze
sierść kota – mięso wieprzowe
lateks gumy naturalnej – banan, kiwi, papaja, melon, mango, kasztan jadalny, migdały, grejpfruty, seler, ziemniaki, orzechy, pomidory, marchew, papryka, szpinak, sałata, przyprawy, fikus
mleko krowie – mleko kozie, mleko owcze, mięso wołowe

Leczenie alergii

Przede wszystkim zalecane jest unikanie alergenu.

Kolejnym krokiem jest leczenie objawowe:

Leki przeciwhistaminowe (II generacja) – loratadyna, ceteryzyna
Glikokortykosteroidy – miejscowe lub ogólnoustrojowe
Adrenalina (epinefryna) – autostrzykawka EpiPen w anafilaksji
Oraz metoda eksperymentalna – immunoterapia doustna polegająca na podawaniu wzrastających dawek alergenu celem indukcji tolerancji.

Terapie przyszłości

Nowe kierunki badań skupiają się na nowych strategiach immunomodulujących, terapiach biologicznych i próbach indukcji trwałej tolerancji immunologicznej:

Terapie biologiczne – omalizumab (przeciwciało anty-IgE), dupilumab (IL-4/IL-13)
Szczepionki DNA i peptydowe – modulacja odpowiedzi Th2
Edytowanie genów (CRISPR/Cas9) – badania wstępne
Liposomalne nośniki antygenów – eksperymentalna immunoterapia celowana

Terapie biologiczne

Terapie biologiczne to leki opracowane przy użyciu technologii rekombinowanego DNA, które oddziałują na konkretne elementy układu odpornościowego.

Omalizumab
Jest to przeciwciało monoklonalne anty-IgE, które wiąże wolne IgE i zapobiega aktywacji komórek tucznych i bazofilów. Stosowane w leczeniu astmy i przewlekłej pokrzywki, ale też testowane w alergii pokarmowej – zwłaszcza jako wsparcie dla immunoterapii doustnej (OIT).
Dupilumab
Przeciwciało monoklonalne blokujące receptory dla IL-4 i IL-13 (kluczowe cytokiny odpowiedzi Th2). Wstępne badania wskazują na jego skuteczność w zmniejszeniu reaktywności na alergeny pokarmowe, zwłaszcza u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry.
Ligelizumab
Nowa generacja przeciwciał anty-IgE, o większym powinowactwie niż omalizumab. Trwa ocena w badaniach klinicznych dotyczących alergii pokarmowej.

Immunoterapia doustna (OIT) i przezskórna (EPIT)

a) OIT (Oral Immunotherapy)

Polega na doustnym podawaniu małych, rosnących dawek alergenu w celu indukcji tolerancji. Najlepiej przebadana dla orzeszków ziemnych, mleka i jaj.
OIT zwiększa próg reaktywności, ale pełna tolerancja (remisja) utrzymuje się u ograniczonej grupy pacjentów. Istnieje ryzyko działań niepożądanych – w tym anafilaksji, eozynofilowego zapalenia przełyku.

b) EPIT (Epicutaneous Immunotherapy)

Alergen aplikowany na skórę w postaci plastra (np. Viaskin Peanut®). Badania kliniczne (np. PEPITES) pokazują, że metoda jest bezpieczniejsza niż OIT, ale mniej skuteczna.

Terapie eksperymentalne

a) Szczepionki peptydowe i DNA

Polegają na podawaniu syntetycznych fragmentów alergenów (peptydów) w celu indukcji tolerancji bez aktywacji komórek tucznych. Badania przedkliniczne i I fazy wskazują na możliwość rozwoju szczepionek swoistych dla orzeszków ziemnych, mleka i ryb.

b) Edytowanie genów – CRISPR/Cas9

Eksperymentalne podejście polegające na „wyciszeniu” genów kodujących najważniejsze epitopy alergenowe w roślinach spożywczych (np. zmodyfikowane orzeszki bez białka Ara h 2). Badania na etapie przedklinicznym.

c) Nanocząstki i liposomy

Nośniki alergenów, które kierują je do komórek dendrytycznych i promują odpowiedź tolerogenną. Mogą ograniczać działania niepożądane klasycznej immunoterapii.

Mikrobiom a alergia pokarmowa

Coraz więcej dowodów wskazuje, że skład mikrobioty jelitowej (szczególnie we wczesnym dzieciństwie) wpływa na rozwój tolerancji immunologicznej.

Dzieci z alergiami mają zazwyczaj zmniejszoną różnorodność bakteryjną, szczególnie bakterii z rodzaju Bifidobacterium i Faecalibacterium.

Suplementacja probiotykami i prebiotykami może wspierać leczenie i profilaktykę (badania m.in. nad LGG – Lactobacillus rhamnosus GG).

Indukcja tolerancji przez wczesną ekspozycję (LEAP, EAT)

Badania LEAP (Learning Early About Peanut Allergy) i EAT (Enquiring About Tolerance) wykazały, że wczesne wprowadzenie alergenów (np. orzeszków ziemnych, jaj) u niemowląt zmniejsza ryzyko rozwoju alergii.

Zmieniło to paradygmat profilaktyki alergii – zamiast unikania wczesnego kontaktu z alergenem, zaleca się kontrolowaną ekspozycję pod nadzorem pediatry lub alergologa.

Piśmiennictwo

1 Fleischer DM et al. (2013). Oral immunotherapy for peanut allergy: a multicenter, randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2 Simpson EL et al. (2016). TwO Phase 3 Trials of Dupilumab versus Placebo in Atopic Dermatitis. G Engl Med. 3 Arm JP et al. (2014). Ligelizumab (QGE031) in patients with chronic spontaneous urticaria: a randomized, double-blind, placebo-controlled Phase 2b study. J Allergy Clin Immunol. 4 Vickery BP et al. (2017). Sustained Unresponsiveness to Peanut in Subjects Who Have Completed Peanut Oral Immunotherapy. J Allergy Clin Immunol. 5 Jones SM et al. (2017). Epicutaneous immunotherapy for the treatment of peanut allergy in children and young adults. JAMA. 6 Mondoulet L et al. (2020). Peptide mmunotherapy for peanut allergy: A phase 1 study using sequentially injected hydrogel-peptide formulations. Allergy 7 Wang Q et al. (2018). Genome editing for crop improvement and future agriculture. Cell. 8 Pali-Scholl I, Jensen-Jarolim E. (2019). Novel strategies for food allergy treatment. Allergy. 9 Feehley T et al. (2019). Healthy infants harbor intestinal bacteria that protect against food allergy. Nat Med. 10 Savilahti Kainulainen Rautava s. (2018). Probiotics and food allergy. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 11f Du Toit G et al. (2015). Randomized trial of peanut consumption in infants at risk for peanut allergy. 1 Engl J Med

Odkryj więcej z Claudia Stachura - Królestwo Zdrowia

Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.